Fikir Liderleri Ulusal Projeksiyon: Atabay

Fikir Liderleri Dergisi’nin yeni sayısında, Atabay Yönetim Kurulu Başkanı Zeynep Atabay Taşkent, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Ayşe Atabay ve Strateji & Ar-Ge Direktörü Doğan Taşkent konuğumuz oldular ve vizyonlarına, Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesinin önemine, stratejilerine, başarılarına, iş birliklerine, Ar-Ge yaklaşımlarına dair ulusal perspektiften sorularımızı etraflıca cevapladılar.

“Türkiye’nin ilaçta kendi kendine yetebilmesi artık bir zorunluluk!”

Ulusal Projeksiyon
Atabay

Zeynep Atabay Taşkent
Atabay Yönetim Kurulu Başkanı

Ayşe Atabay
Atabay Yönetim Kurulu Başkan Vekili

Doğan Taşkent
Atabay Strateji ve Ar-Ge Direktörü

KÜRESEL BELİRSİZLİKLER, İLAÇTA YERLİ ETKEN MADDE ÜRETİMİNİN STRATEJİK ÖNEMİNİ ARTIRDI. GÜNÜMÜZÜN BELİRSİZLİKLERLE DOLU KÜRESEL ORTAMINDA ÜLKELERİN SAVUNMA, GIDA, İLAÇ VE ALTYAPI GİBİ KRİTİK SEKTÖRLERİNİ GÜÇLENDİRMELERİ KRİTİK ÖNEM TAŞIYOR. PANDEMİLER, JEOPOLİTİK KIRILGANLIKLAR VE TEDARİK ZİNCİRLERİNDE YAŞANAN KESİNTİLER İLAÇTA KENDİNE YETEBİLMENİN ÖNEMİNİ VURGULAR NİTELİKTE. İLAÇ SEKTÖRÜNDE UZUN ZAMANDIR GÜNDEMDE OLAN BİR GERÇEK BUGÜN DAHA DA GÖRÜNÜR HALE GELDİ: ETKEN MADDE ÜRETİMİNDE YERLİ KAPASİTE ARTIK SADECE SANAYİ POLİTİKASI DEĞİL, AYAKTA KALABİLMENİN YOLLARINDAN BİRİ.

F. L: Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesinin gerekliliği hakkında neler düşünüyorsunuz?

ZEYNEP ATABAY TAŞKENT: Türkiye’nin ilaç sektöründe güçlenmesi ortak bir mesele. İhtiyaç duyan her haneye girebilecek ilaçlar geliştirmek ve Türkiye’yi ilaç açısından bağımsız kılmak, Atabay’ın en temel var oluş amacı. Yerel ilaç üretimini ve Türkiye’nin global ilaç sektöründeki yerini iyi analiz etmek ve bütüncül bir yaklaşımla görebilmek gerekiyor.

Cumhuriyet’in değerleriyle büyümüş üçüncü nesil bir aile şirketi olarak ilaç üretimini toplumsal sorumluluk olarak görüyoruz. Türkiye’de ilaç etken maddesi üretiminde dışa bağımlılık %95’lere ulaştı. Böyle bir ortamda, yerli üretim kapasitemizi büyütmek ve sürdürülebilir hâle getirmek en temel görevimiz. 86 yıllık köklü geçmişimizden edindiğimiz deneyim ve bilgi birikimi geleceği şekillendirirken bizlere yol gösteriyor. Geçmişten geleceğe taşıdığımız en önemli mirasımızın bu olduğunu düşünüyoruz.

2026 vizyonunuz nedir?

Özellikle pandemi gibi küresel sağlık krizlerinde yerli üretimin önemi daha da belirgin hale geldi. Ülke olarak ilaç üretiminde kendi kendine yetme oranının artması; dışa bağımlılığı azaltırken, sağlık güvenliğini de güçlendirecektir. Atabay olarak, Avrupa Birliği GMP standartlarına uygun üretim tesislerimiz, sürdürülebilir kalite anlayışımız ve bilimsel yaklaşımımızla küresel sağlık hizmetlerinin güvenilir bir paydaşı konumundayız. Parasetamol, oseltamivir ve asetilsistein gibi stratejik etken maddelerde Avrupa ve yakın coğrafyanın tek üreticisi konumundayız. Türkiye’nin API üretiminde öncü kuruluşlarından biriyiz. Kutu bazında Türkiye’nin en büyük 6. ilaç üreticisiyiz. Türkiye’nin sağlık sistemine katkı sağlayan güvenilir tedavileri uzun yıllardır başarıyla üretiyoruz.

2026 yılı vizyonumuzu “Odaklanarak Büyümek” olarak belirledik. Bu doğrultuda mevcut ürün gruplarımızı yeniden yapılandırdık. Ağrı kesici ve ateş düşürücü ürünlerimizi bir takımda, anti-infektif ürünlerimizi ise başka bir takımda konumlandırdık. Antikoagülan portföyümüz ve yeni lansman iki DOAK ilacımız ile Türkiye’nin geri ödemeye giren ilk GBTÜ’sü olan venöz yetmezlik ürünümüzü, “Kan-Damar” odaklı bir diğer takımımızda topladık. Ar-Ge süreçleri tamamlanan ve ruhsatlandırma aşamasında bulunan bazı dahiliye ürünlerimizin yanı sıra, kapsamlı ve geniş bir diyabet ürün grubu ile 2026 yılında yeni takımlarımızı oluşturma hazırlıklarımız hızla ilerliyor. Ruhsat sayımızı ve satış hacmimizi artırmaya odaklanıyor, geçmişten geleceğe sağlık üretme misyonunumuzla ülke ekonomisine ve global sağlığa değer katmaya devam ediyoruz.

TÜRKİYE, COĞRAFİ KONUMU VE TEKNOLOJİYLE GELİŞEN SAĞLIK SEKTÖRÜ İLE İLAÇ ÜRETİMİNDE ÖNEMLİ BİR MERKEZ HALİNE GELME YOLUNDA EMİN ADIMLARLA İLERLİYOR. İLAÇ SEKTÖRÜNÜN GELİŞMESİ YALNIZCA SAĞLIK HİZMETLERİNİN KALİTESİNİ ARTIRMAKLA KALMAYIP, AYNI ZAMANDA EKONOMİK BÜYÜMEYE DE KATKI SAĞLIYOR. İLAÇ ÜRETİMİNDEKİ ARTIŞ, EKONOMİK KATMA DEĞER YARATIRKEN, DIŞA BAĞIMLILIĞI AZALTMADA ÖNEMLİ BİR ROL OYNUYOR. BU NEDENLE İLAÇ ÜRETİMİ VE İHRACATI, TÜRKİYE’NİN GELECEĞİ İÇİN KRİTİK BİR NOKTADA BULUNUYOR.  BUGÜN, AMERİKA KITASI, AVRUPA, AFRİKA, ORTA DOĞU VE UZAK DOĞU OLMAK ÜZERE BEŞ KITADA YAKLAŞIK 60 ÜLKEYE İHRACAT GERÇEKLEŞTİRİYORUZ. GELECEK VİZYONUMUZ; GIDA TAKVİYELERİ, GELENEKSEL TIBBİ ÜRÜNLER VE KRONİK TEDAVİ İLAÇLARI ALANLARINDA PORTFÖYÜMÜZÜ GENİŞLETEREK, AVRUPA KITASINDA TAM YAYILIM SAĞLAMAK, ABD’YE DİREKT İHRACATA BAŞLAYIP, AFRİKA’DA DA ÖNCÜ TÜRK İLAÇ FİRMASI KONUMUMUZU GÜÇLENDİRMEK.

Atabay’ın geriye entegrasyon stratejisi hakkında neler söyleyeceksiniz?

AYŞE ATABAY: Dünya genelinde birçok ülke ilaç üretiminde “ulusal kendine yeterlilik” hedefini yeniden tanımlarken, Atabay’ın uzun yıllardır izlediği geriye entegrasyon stratejisi bugün Türkiye için model niteliğinde. Yerli üretim, halk sağlığı açısından en güçlü kalkandır. Pandemi döneminde bunu hep birlikte gördük. Atabay olarak kârımızı üretim, Ar-Ge ve teknoloji yatırımlarına yönlendiriyor; bağımsız bir ilaç üretim altyapısı oluşturmak için kesintisiz çalışıyoruz.

Bugün, Amerika Kıtası, Avrupa, Afrika, Orta Doğu ve Uzak Doğu olmak üzere beş kıtada 67 ülkeye ihracat gerçekleştiriyoruz. Geniş ürün portföyümüzle milyonlarca hastanın yaşam kalitesine doğrudan katkı sağlıyoruz. Gelecek vizyonumuz; gıda takviyeleri, geleneksel tıbbi ürünler ve kronik tedavi ilaçları alanlarında portföyümüzü genişleterek, Avrupa kıtasında tam yayılım sağlamak, ABD’ye direkt ihracata başlayıp, Afrika’da da öncü Türk ilaç firması konumumuzu güçlendirmek.

YERLİ HAMMADDE ÜRETİMİMİZ, GÜÇLÜ AR-GE EKOSİSTEMİMİZ VE ÜNİVERSİTE–SANAYİ İŞ BİRLİKLERİYLE HEM ÜLKEMİZİN EKONOMİSİNE HEM DE TÜRKİYE’NİN SAĞLIK GÜVENLİĞİNE UZUN VADELİ KATKI SAĞLAMAYA DEVAM EDİYORUZ. AR-GE YATIRIMLARIMIZIN BAŞARISI, ÇOK PAYDAŞLI İŞ BİRLİĞİ KÜLTÜRÜNE DAYANIYOR. GELECEĞİN İLAÇLARINI KOLEKTİF AKILLA GELİŞTİRİYORUZ. TÜBİTAK MAM, İZMİR BİYOTIP VE GENOM MERKEZİ, START-UP EKOSİSTEMİ VE TÜRKİYE’NİN ÖNDE GELEN 10 ÜNİVERSİTESİ İLE ORTAK PROJELER GELİŞTİRİYORUZ. ATABAY BİYOTEKNOLOJİ, TÜRKİYE’DE SAĞLIK BAKANLIĞI TARAFINDAN GMP ONAYI ALAN BEŞ AŞI ÜRETİM TESİSİNDEN BİRİ VE MİKROBİYAL BİYOBENZER ÜRETİM İZNİNE SAHİP ÜÇ TESİSTEN BİRİ OLARAK ÖNE ÇIKIYOR. ÜNİVERSİTELER, HEKİMLER, START-UP’LAR VE KAMU KURUMLARIYLA BİRLİKTE ÇALIŞARAK YENİ MOLEKÜLLER GELİŞTİRİYOR; TÜRKİYE’NİN BİYOTEKNOLOJİ EKOSİSTEMİNE İSE NİTELİKLİ BİLGİ KAZANDIRIYORUZ.

Ar-Ge ve üniversite-sanayi iş birlikleri yeni nesil ilaç ekosisteminin temeli. Bu konuda neler söyleyeceksiniz?

DOĞAN TAŞKENT: Yerelleşme ve üretim gücü kadar kritik bir diğer unsur ise bilimsel iş birlikleri ve Ar-Ge altyapısı. Dünyada yenilikçi ilaçların gelişim süreci artık tek bir kurumun değil, çok paydaşlı araştırma modellerinin ürünü. Atabay da bu yaklaşımı benimseyerek küçük molekül, biyoteknoloji, aşı ve geleneksel bitkisel tıbbi ürünler alanlarında uçtan uca Ar-Ge çalışmaları yürütüyor. 2024 yılında gerçekleştirdiğimiz Ar-Ge harcamalarıyla Turkish Time dergisinin “2024 Yılı En Çok Ar-Ge Harcaması Yapan İlk 500 Firma” listesinde genel sıralamada 91’inci sırada yer aldık. İlaç şirketleri arasında ise ilk 10’a girdik. Yerli hammadde üretimimiz, güçlü Ar-Ge ekosistemimiz ve üniversite-sanayi iş birlikleriyle hem ülkemizin ekonomisine hem de Türkiye’nin sağlık güvenliğine uzun vadeli katkı sağlamaya devam ediyoruz. Ar-Ge yatırımlarımızın başarısı, çok paydaşlı iş birliği kültürüne dayanıyor.

Geleceğin ilaçlarını kolektif akılla geliştiriyoruz. TÜBİTAK MAM, İzmir Biyotıp ve Genom Merkezi (İBG), start-up ekosistemi ve Türkiye’nin önde gelen 10 üniversitesi ile ortak projeler geliştiriyoruz. Atabay Biyoteknoloji, Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından GMP onayı alan beş aşı üretim tesisinden biri ve mikrobiyal biyobenzer üretim iznine sahip üç tesisten biri olarak öne çıkıyor. Üniversiteler, hekimler, start-up’lar ve kamu kurumlarıyla birlikte çalışarak yeni moleküller geliştiriyor; Türkiye’nin biyoteknoloji ekosistemine ise nitelikli bilgi kazandırıyoruz. ⭐️